Bạn nói tiếng Việt từ nhỏ, nhưng thử giải thích cho một người nước ngoài vì sao đôi lúc dùng từ này mà không dùng từ kia, bạn sẽ thấy khó tới mức nào. Nói thạo và dạy được là hai năng lực tách rời. Đây là lý do vì sao trong nhóm gia sư bản ngữ, khoảng cách giữa người có nghề và người chỉ có tiếng mẹ đẻ lại lớn hơn ở bất kỳ nhóm nào khác.
- Người có nghề hỏi về mục tiêu và trình độ của bạn trước khi nói về nội dung dạy.
- Người có nghề sửa lỗi có chọn lọc, còn người chưa có nghề hoặc sửa liên tục hoặc không sửa gì.
- Buổi học có cấu trúc và có phần giao việc về nhà là dấu hiệu mạnh, mạnh hơn mọi bằng cấp.
- Nếu buổi thử chỉ là trò chuyện dễ chịu thì đó là dấu hiệu cần cân nhắc, không phải dấu hiệu tốt.
Sáu dấu hiệu của người có nghề
Sáu dấu hiệu dưới đây quan sát được ngay trong một buổi thử, không cần chờ vài tháng. Dấu hiệu quan trọng nhất là dấu hiệu đầu tiên: người có nghề bao giờ cũng dành mấy phút đầu để tìm hiểu bạn trước khi bắt đầu dạy, vì họ biết rằng cùng một nội dung phải được trình bày khác nhau cho người khác nhau. Ai bắt đầu dạy ngay từ phút thứ nhất mà chưa hỏi bạn câu nào thường là người đang chạy một khuôn có sẵn cho mọi học viên.
Câu hỏi làm lộ khác biệt
Hỏi về bằng cấp thì ai cũng có câu trả lời tương tự nhau. Hỏi về tình huống dạy cụ thể thì khác biệt hiện ra ngay trong cách trả lời. Ba câu dưới đây rất hiệu quả vì chúng buộc người dạy phải mô tả một cách làm việc thật, và người chưa có nghề thường trả lời bằng những câu chung chung không có nội dung hành động nào.
Đọc kết quả buổi học thử
Sau buổi thử, đừng hỏi mình có thích người này không, vì câu đó bị chi phối bởi sự dễ chịu. Hãy hỏi ba câu khác. Thứ nhất: mình có nói nhiều hơn người dạy không — trong buổi luyện ngôn ngữ, người học nên chiếm phần lớn thời lượng nói. Thứ hai: mình có học được điều gì cụ thể mà trước buổi chưa biết không, và nêu ra được thành lời không. Thứ ba: mình có biết giữa nay tới buổi sau cần làm gì không. Ba câu trả lời có thì đó là người đáng học tiếp, kể cả khi buổi học không thật sự vui vẻ. Buổi thử vui mà ba câu đều không thì bạn vừa có một cuộc trò chuyện thú vị, không phải một buổi học.
Sai lầm thường gặp
- Chọn theo cảm giác thân thiện ở buổi thử mà bỏ qua chuyện buổi đó có cấu trúc hay không.
- Ngại đề nghị người dạy sửa lỗi vì sợ mất lòng, rồi học nhiều tháng mà lỗi cũ vẫn nguyên.
- Cho rằng người dạy im lặng nhiều là người dạy kém — đôi khi đó chính là người đang nhường lượt nói cho bạn.
Câu hỏi thường gặp
Chứng chỉ dạy ngôn ngữ có quan trọng không?
Nó là một tín hiệu tốt nhưng không phải điều kiện đủ, và cũng không phải điều kiện cần. Có người có chứng chỉ mà dạy khô cứng, có người dạy lâu năm không chứng chỉ mà rất hiệu quả. Nếu chứng chỉ quan trọng với bạn thì hãy hỏi nơi cấp và năm cấp rồi tự đối chiếu ở nguồn công khai của tổ chức cấp.
Người dạy nói tiếng Việt được thì có lợi hơn không?
Có lợi rõ ở giai đoạn nền vì giải thích nhanh và chính xác hơn. Ở trình độ cao thì lợi thế này giảm dần, thậm chí có người chủ động chọn người dạy không nói tiếng Việt để buộc mình phải xoay xở hoàn toàn bằng ngôn ngữ đang học.
Nên học thử với mấy người trước khi quyết?
Hai người là đủ để có cơ sở so sánh mà không kéo dài quá trình. Học thử với một người thì bạn không có thang đo, còn thử quá nhiều người thì tốn thời gian và dễ rơi vào trạng thái chọn mãi không quyết.
Nếu học một thời gian rồi mới thấy không hợp thì sao?
Nói thẳng và sớm, kèm mô tả cụ thể thứ bạn cần khác đi. Nhiều trường hợp người dạy điều chỉnh được ngay khi biết. Nếu sau một hai buổi vẫn không đổi thì việc dừng là hợp lý, và nên dừng dứt khoát thay vì thưa dần rồi biến mất.