Cảm giác về tiến bộ của chính mình rất không đáng tin, và nó lệch theo cả hai chiều. Có tuần bạn thấy mình chẳng khá gì trong khi thực tế đã đi được một quãng; có tuần bạn thấy phấn chấn chỉ vì buổi học hôm đó dễ. Bốn thước đo dưới đây thay cảm giác bằng thứ nhìn thấy được, và cả bốn đều tự làm được trong vài phút.
- Nguyên tắc chung của mọi thước đo: cùng một loại bài, cùng chủ đề, cùng điều kiện.
- Bản ghi âm là thước đo mạnh nhất cho phần nói, và cũng là thứ dễ lưu nhất.
- Đo mỗi tháng một lần là đủ. Đo hằng tuần thì khoảng cách quá nhỏ để thấy gì.
- Lưu mẫu theo tháng vào một chỗ cố định, kèm ngày, để ba tháng sau còn tìm được.
Bốn thước đo
Bốn thước đo dưới đây bổ sung cho nhau vì mỗi thứ soi một mặt. Nếu chỉ chọn được một, hãy chọn bản ghi âm — nó cho thấy cả phát âm, nhịp, độ trôi chảy lẫn vốn diễn đạt trong cùng một mẫu, và nghe lại thì khác biệt rất rõ ngay cả với tai không chuyên. Điều kiện bắt buộc cho mọi thước đo: giữ nguyên loại bài và chủ đề qua các lần đo, vì đổi chủ đề thì bạn đang so hai thứ khác nhau.
Nghe lại bản ghi thế nào cho có ích
Nghe lại mà không có tiêu chí thì chỉ dẫn tới cảm giác chung chung. Hãy nghe hai bản cách nhau ba tháng liền nhau và đếm bốn thứ cụ thể. Thứ nhất, số lần ngập ngừng dài trong một phút — đây là chỉ dấu tốt nhất cho độ trôi chảy. Thứ hai, độ dài trung bình của câu, đo thô bằng cảm nhận cũng được. Thứ ba, số lần bạn phải quay lại sửa giữa câu. Thứ tư, có bao nhiêu cách diễn đạt trong bản mới mà bản cũ không có. Bốn con số này cho bức tranh rõ hơn nhiều so với việc nghe rồi tự hỏi mình có khá lên không, và chúng cũng cho biết nên tập trung vào đâu trong tháng tới.
Giữ mẫu để về sau còn dùng được
Rất nhiều người bắt đầu ghi âm rồi ba tháng sau không tìm lại được. Vài quy ước nhỏ giải quyết chuyện này. Đặt tên tệp theo ngày tháng, để tất cả vào cùng một thư mục, và ghi kèm một dòng về điều kiện đo — chủ đề gì, có chuẩn bị trước hay không, dài bao lâu. Dòng điều kiện đó quan trọng hơn vẻ ngoài của nó: nếu lần trước bạn nói không chuẩn bị mà lần này có chuẩn bị mười phút thì hai bản không so được, và bạn sẽ rút ra kết luận sai về chính mình.
Sai lầm thường gặp
- Đo hằng tuần rồi thất vọng vì không thấy khác — khoảng cách quá nhỏ để nhìn ra chuyển động.
- Đổi chủ đề mỗi lần đo, khiến hai mẫu không so được với nhau.
- Xóa bản ghi đầu tiên vì nghe thấy ngượng, mất luôn mốc gốc quý nhất.
Câu hỏi thường gặp
Không biết ngoại ngữ đủ giỏi để tự chấm thì đo kiểu gì?
Bốn thước đo trên phần lớn không cần bạn tự chấm đúng sai. Đếm số lần ngập ngừng, so độ dài bài viết, đếm cách diễn đạt mới — đó là những thứ quan sát được mà không cần phán xét về ngữ pháp. Phần đúng sai cứ để người dạy lo.
Đo xong thấy đi lùi thì sao?
Kiểm tra điều kiện đo trước khi kết luận, vì rất thường xuyên nguyên nhân là lần này bạn mệt, chủ đề khó hơn, hoặc lần trước có chuẩn bị. Nếu điều kiện thật sự giống nhau mà vẫn lùi thì đó là dấu hiệu cần rà lại nhịp học, không phải dấu hiệu bạn không có khả năng.
Có nên chia sẻ mẫu đo với người dạy không?
Nên, vì nó cho người dạy dữ liệu khách quan để điều chỉnh lộ trình. Nhiều người dạy sẽ chỉ ra được những thay đổi mà bạn không nhận ra, chẳng hạn cấu trúc câu phức tạp hơn hay lỗi cũ đã biến mất.
Nhật ký buổi học có nhất thiết phải viết không?
Không bắt buộc nhưng nó là thứ rẻ nhất trong bốn thước đo — ba dòng mỗi buổi. Giá trị của nó lộ ra sau vài tháng khi bạn đọc lại và thấy cùng một chỗ vướng lặp đi lặp lại mà chưa bao giờ được xử lý, đó là thông tin rất đáng mang ra bàn với người dạy.