Rất nhiều người có đủ trình độ để dạy nhưng trì hoãn vì nghĩ mình chưa đủ tư cách. Thực tế thứ học viên cần ở người dạy không phải là trình độ cao nhất có thể, mà là người đi trước họ một quãng đủ xa và biết cách dẫn đường. Điều nên chuẩn bị không phải thêm bằng cấp mà là cách làm việc.
- Bốn thứ nên có trước học viên đầu tiên: định vị rõ, khung buổi học, cách đo tiến độ và mức phí đã quyết.
- Mô tả bản thân trung thực về giới hạn lại tạo tin cậy mạnh hơn là kể thành tích chung chung.
- Chọn đối tượng hẹp lúc mới bắt đầu, đừng nhận mọi trình độ và mọi mục tiêu.
- Sai lầm phổ biến nhất của người mới là nói quá nhiều trong buổi học.
Bốn thứ nên có trước buổi đầu tiên
Bốn thứ dưới đây quan trọng hơn bằng cấp trong mắt học viên, vì chúng là những gì họ trực tiếp cảm nhận được. Thứ đáng đầu tư nhất là mục thứ hai: một khung buổi học cố định. Người mới dạy thường ứng biến hoàn toàn, và kết quả là buổi học trôi theo câu chuyện, học viên thấy vui nhưng không thấy tiến bộ, rồi nghỉ sau vài tuần mà không nói rõ lý do.
Mô tả bản thân thế nào cho đáng tin
Người mới hay rơi vào một trong hai thái cực: hoặc kể thành tích một cách chung chung, hoặc rào đón quá nhiều về việc mình mới bắt đầu. Cả hai đều làm giảm tin cậy. Cách hiệu quả là mô tả cụ thể ba thứ: bạn dạy ai, bạn làm việc thế nào, và bạn không dạy gì. Mục cuối cùng nghe có vẻ tự làm hại mình nhưng thực tế lại là mục tạo tin cậy mạnh nhất — người sẵn sàng nói mảng nào không phải sở trường của mình thì những gì họ nhận là làm được sẽ đáng tin hơn hẳn.
Sai lầm phổ biến của người mới dạy
Sai lầm số một là nói quá nhiều. Người mới thường sợ khoảng lặng và sợ bị đánh giá là không có gì để dạy, nên lấp đầy buổi học bằng giảng giải. Kết quả là học viên nghe nhiều mà nói ít, trong khi ngôn ngữ chỉ tiến bộ qua việc dùng. Một cách chữa rất thực tế: tự đặt mục tiêu để học viên nói nhiều hơn mình trong mỗi buổi, và tập chịu được khoảng lặng vài giây sau khi hỏi — phần lớn học viên cần đúng vài giây đó để tổ chức câu trả lời. Sai lầm thứ hai là sửa lỗi liên tục, khiến học viên co lại. Sai lầm thứ ba là không giao gì giữa hai buổi, trong khi đó mới là nơi phần lớn tiến bộ xảy ra.
Sai lầm thường gặp
- Chờ có thêm bằng cấp mới dám nhận học viên, trong khi kinh nghiệm dạy chỉ hình thành qua việc dạy.
- Nhận mọi đối tượng lúc mới bắt đầu, dẫn tới mỗi buổi soạn một kiểu và nhanh kiệt sức.
- Không có khung buổi học nên ứng biến hoàn toàn, học viên thấy vui nhưng không thấy đi tới đâu.
Câu hỏi thường gặp
Chưa có chứng chỉ sư phạm thì có nhận dạy được không?
Nhiều người bắt đầu từ kinh nghiệm học của chính mình và dạy tốt, đặc biệt với nhóm học viên có trình độ thấp hơn mình một quãng vừa phải. Nếu bạn định dạy lâu dài thì việc bổ sung kiến thức về phương pháp là đầu tư đáng giá, nhưng nó không cần đi trước buổi dạy đầu tiên.
Nên dạy trình độ nào khi mới bắt đầu?
Trình độ thấp hơn bạn một quãng đủ để bạn giải thích thoải mái là lựa chọn hợp lý nhất. Dạy người quá gần trình độ của mình sẽ khiến bạn liên tục ở thế bị hỏi những câu chưa chắc, còn dạy người quá xa thì bạn dễ quên cảm giác của người mới học.
Nhận bao nhiêu học viên lúc đầu là hợp lý?
Ít thôi, đủ để bạn soạn bài kỹ cho từng người và rút kinh nghiệm sau mỗi buổi. Nhận nhiều ngay từ đầu thường dẫn tới chất lượng đều đều ở mức trung bình, mà giai đoạn đầu chính là lúc bạn cần vài học viên hài lòng thật sự để giới thiệu tiếp.
Học viên hỏi câu mình không biết thì xử lý sao?
Nói thẳng là bạn muốn kiểm tra lại cho chắc và sẽ trả lời ở buổi sau, rồi nhớ trả lời thật. Cách này tạo tin cậy hơn nhiều so với việc trả lời đại. Học viên hiếm khi đánh giá thấp người dạy vì một câu chưa biết, nhưng sẽ mất niềm tin nhanh nếu phát hiện được trả lời sai.