Khi chọn gia sư cho mình, bạn đánh giá được ngay vì bạn ngồi trong buổi học. Khi chọn cho con, bạn đánh giá qua một lớp trung gian, và đứa trẻ thì thường không mô tả được vì sao thích hay không thích. Vì vậy bộ tiêu chí phải khác: nghiêng nhiều hơn về cách người dạy làm việc với trẻ, và có thêm phần an toàn mà chọn cho người lớn không cần đặt ra.
- Kinh nghiệm dạy đúng độ tuổi của con quan trọng hơn tổng số năm đi dạy.
- Quan sát buổi thử tập trung vào việc trẻ có được nói và có được vui hay không.
- Giữ nguyên tắc an toàn cơ bản: người lớn ở gần, không gian mở, và biết rõ người vào nhà là ai.
- Hỏi cách người dạy xử lý khi trẻ mất tập trung — câu trả lời cho biết rất nhiều về kinh nghiệm thật.
Câu hỏi cho buổi trao đổi đầu tiên
Những câu dưới đây khác hẳn bộ câu hỏi dùng khi chọn cho người lớn, vì thứ quyết định ở đây là khả năng làm việc với trẻ chứ không chỉ là trình độ ngôn ngữ. Câu quan trọng nhất là câu về việc trẻ mất tập trung: mọi buổi học với trẻ đều có lúc như vậy, và cách người dạy mô tả cách xử lý sẽ cho thấy họ đã thật sự dạy trẻ hay chưa. Người có kinh nghiệm sẽ kể ra vài chiêu cụ thể; người chưa có sẽ nói chung chung rằng sẽ nhắc nhở nhẹ nhàng.
Quan sát buổi thử
Ngồi gần nhưng đừng can thiệp. Điều bạn cần quan sát không phải là người dạy nói hay tới đâu, mà là bốn thứ dưới đây. Đặc biệt chú ý tỷ lệ nói: trong buổi học ngôn ngữ cho trẻ, nếu người dạy nói gần hết thời gian thì trẻ chỉ đang nghe, và nghe một chiều thì rất chậm chuyển thành khả năng nói. Sau buổi, hãy hỏi con một câu duy nhất và mở: con thích phần nào nhất. Câu trả lời của trẻ thường cho biết nhiều hơn mọi nhận xét chuyên môn.
Nguyên tắc an toàn cần giữ
Đây là phần không nên bỏ qua dù người dạy được ai giới thiệu. Vài nguyên tắc đơn giản và không gây khó chịu cho người dạy nghiêm túc. Với học tại nhà: buổi học diễn ra ở không gian mở hoặc phòng mở cửa, có người lớn ở nhà, và bạn biết rõ họ tên đầy đủ cùng thông tin liên hệ của người dạy. Với học trực tuyến: đặt máy ở khu vực chung của nhà thay vì trong phòng riêng đóng cửa, và với trẻ nhỏ thì người lớn nên ở trong tầm quan sát. Ngoài ra, hãy dạy con một điều đơn giản: bất cứ điều gì trong buổi học khiến con thấy khó chịu thì con kể với bố mẹ, và con sẽ không bị mắng vì kể. Câu này quan trọng hơn mọi bước kiểm tra hồ sơ.
Sai lầm thường gặp
- Chọn người dạy giỏi chuyên môn nhưng không có kinh nghiệm với trẻ, rồi con sợ giờ học ngay tuần đầu.
- Ngồi kèm và nhắc con liên tục trong buổi thử, khiến bạn không quan sát được người dạy làm việc thế nào.
- Đánh giá buổi học qua số từ con nhớ được thay vì qua thái độ của con với giờ học.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ngồi cùng con trong buổi học không?
Với trẻ nhỏ thì nên ở gần trong thời gian đầu, nhưng ngồi quan sát chứ không tham gia. Khi con đã quen thì lùi ra xa dần, vì sự có mặt sát bên đôi khi làm trẻ ngại nói hoặc quay sang dựa vào bố mẹ thay vì tự xoay xở.
Gia sư là học sinh, sinh viên thì có ổn không?
Ổn nếu họ có kinh nghiệm với trẻ và có sự kiên nhẫn, và nhóm này thường có lợi thế là gần gũi, dễ tạo không khí vui. Điều cần bù lại là sự có cấu trúc: hãy trao đổi rõ về nội dung từng giai đoạn và đề nghị báo lại ngắn sau mỗi buổi.
Con nói không thích cô thầy thì nên đổi ngay không?
Đừng đổi ngay nhưng cũng đừng bỏ qua. Hãy hỏi thêm bằng câu mở để hiểu lý do — nhiều khi là chuyện nhỏ như buổi học quá dài hoặc một hoạt động con không thích, và điều chỉnh được. Nếu sau vài buổi con vẫn né tránh thì đổi là hợp lý.
Nên báo trước cho gia sư về đặc điểm riêng của con không?
Rất nên, nhất là những điều ảnh hưởng tới cách con học như dễ mất tập trung, ngại nói trước người lạ, hay mệt vào buổi tối. Thông tin này giúp người dạy điều chỉnh ngay từ buổi đầu thay vì mất vài tuần mới nhận ra.