Trẻ ít khi nói ra rằng buổi học không ổn. Thay vào đó, chúng biểu hiện bằng những cách gián tiếp mà người lớn dễ hiểu nhầm thành lười hoặc bướng. Nhận ra sớm những dấu hiệu này giúp bạn điều chỉnh khi mọi thứ còn cứu được, thay vì phát hiện khi con đã hình thành cảm giác khó chịu với cả ngôn ngữ đó.
- Dấu hiệu sớm nhất thường là né tránh trước buổi học, không phải phản ứng trong buổi.
- Phân biệt chán nhất thời với không hợp thật bằng cách quan sát trong hai tới ba tuần.
- Điều chỉnh theo thứ tự: rút ngắn buổi, đổi hoạt động, đổi nội dung, rồi mới tính đổi người.
- Nếu con sợ chứ không phải chán thì xử lý ngay, không chờ quan sát thêm.
Sáu dấu hiệu nên để ý
Các dấu hiệu dưới đây xếp theo mức độ đáng lo tăng dần. Bốn dấu hiệu đầu là tín hiệu cần điều chỉnh, còn hai dấu hiệu cuối là tín hiệu cần xử lý sớm và dứt khoát. Đặc biệt lưu ý dấu hiệu cuối cùng: nếu trẻ có biểu hiện sợ chứ không phải chán — căng thẳng rõ rệt, tránh nhắc tới người dạy, hoặc thay đổi hẳn thái độ sau một buổi cụ thể — thì đó không phải chuyện điều chỉnh phương pháp mà là chuyện cần tìm hiểu ngay, bằng cách hỏi con trong không khí an toàn và không gây áp lực.
Chán nhất thời hay không hợp thật
Trẻ nào cũng có tuần không muốn học, và phản ứng vội vàng bằng cách đổi người dạy ngay có thể khiến trẻ học được rằng chỉ cần tỏ ra chán là mọi thứ sẽ đổi. Cách phân biệt tương đối đáng tin: quan sát trong hai tới ba tuần và để ý ba điểm. Thứ nhất, sự chán có xuất hiện ở mọi hoạt động hay chỉ ở một dạng hoạt động cụ thể. Thứ hai, nó có trùng với một thay đổi khác trong cuộc sống của trẻ không, chẳng hạn kỳ kiểm tra ở trường hay một chuyện ở lớp. Thứ ba, trẻ có còn dùng ngôn ngữ đó một cách tự phát ngoài giờ học không. Nếu chỉ chán ở một dạng hoạt động và vẫn tự phát dùng ngoài giờ thì gần như chắc chắn đây là chuyện điều chỉnh chứ không phải chuyện đổi người.
Thứ tự điều chỉnh
Đổi người dạy nên là bước cuối chứ không phải bước đầu, vì mỗi lần đổi là một lần trẻ phải làm quen lại từ đầu và mất vài tuần. Đi theo thứ tự dưới đây thì phần lớn trường hợp được giải quyết trước khi tới bước cuối. Trong mọi bước, hãy trao đổi thẳng với người dạy và nói cụ thể thứ bạn quan sát được — người dạy có kinh nghiệm thường điều chỉnh được ngay khi biết, và họ cũng có thông tin từ phía buổi học mà bạn không thấy.
Sai lầm thường gặp
- Kết luận con lười khi thấy con trì hoãn, trong khi trì hoãn thường là tín hiệu chứ không phải tính cách.
- Đổi người dạy ngay sau một buổi con tỏ ra không thích, chưa tìm hiểu nguyên nhân.
- Tăng thời lượng học khi thấy con chưa tiến bộ, làm cho sự chán trở nên nặng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên hỏi thẳng con là có thích cô thầy không?
Nên hỏi, nhưng bằng câu mở thay vì câu có hoặc không. Hỏi con thích phần nào nhất và phần nào con thấy khó chịu sẽ cho câu trả lời hữu ích hơn nhiều, vì trẻ thường trả lời câu đóng theo hướng làm hài lòng người lớn.
Đổi gia sư có làm con thiệt thòi không?
Có một khoảng làm quen lại, nên đừng đổi vì lý do nhỏ. Nhưng nếu đã thử điều chỉnh mà con vẫn né tránh thì việc giữ nguyên còn thiệt hơn, vì cảm giác khó chịu kéo dài có thể lan sang cả ngôn ngữ đó chứ không chỉ dừng ở một người dạy.
Nói với gia sư rằng con không thích thì có bất lịch sự không?
Không, nếu bạn nói bằng quan sát cụ thể thay vì bằng đánh giá. Chẳng hạn nêu rằng gần đây con hay trì hoãn trước buổi và ít kể lại hơn, rồi hỏi người dạy có nhận thấy gì không. Cách này mở ra cuộc trao đổi thay vì đặt người dạy vào thế phải tự bảo vệ.
Làm sao biết con tiến bộ khi bản thân không biết ngoại ngữ?
Dùng những thứ đo được mà không cần biết ngôn ngữ: giữ lại một đoạn ghi âm con nói mỗi tháng rồi nghe lại cách nhau vài tháng, hoặc giữ các bài viết cũ. Sự khác biệt về độ dài, độ trôi chảy và mức độ tự tin thường nghe ra được ngay cả khi bạn không hiểu nội dung.