Câu hỏi tuổi nào nên bắt đầu thường đi kèm một nỗi lo là muộn mất rồi. Trẻ nhỏ có lợi thế thật ở phần âm thanh và ở sự tự nhiên khi tiếp nhận, nhưng lợi thế đó chỉ phát huy khi có tiếp xúc đều đặn và không có áp lực. Bắt đầu sớm mà mỗi tuần một buổi rồi bỏ giữa chừng thì không tốt hơn bắt đầu muộn với nhịp đều.
- Lợi thế lớn nhất của trẻ nhỏ nằm ở khả năng bắt chước âm, không phải ở tốc độ nhớ từ.
- Điều quyết định không phải tuổi bắt đầu mà là tính đều đặn và việc trẻ có thấy dễ chịu hay không.
- Kỳ vọng hợp lý ở giai đoạn đầu là trẻ thích giờ học, không phải trẻ nói được bao nhiêu từ.
- Trẻ đang vất vả với tiếng mẹ đẻ hoặc với việc đi học thì nên chờ, không nên chồng thêm.
Từng độ tuổi học được gì
Bảng dưới mô tả xu hướng chung, và mọi đứa trẻ đều có nhịp riêng nên đừng dùng bảng này để so con mình với con người khác. Điều đáng chú ý là ở nhóm nhỏ nhất, mục tiêu hợp lý không phải là kiến thức mà là làm quen với âm và tạo cảm giác dễ chịu với ngôn ngữ mới. Nhiều phụ huynh thấy con chưa nói được câu nào sau vài tháng thì lo, trong khi giai đoạn tiếp nhận thầm lặng là hoàn toàn bình thường và cần thiết.
Kỳ vọng nào là hợp lý
Sai lệch kỳ vọng là nguyên nhân phổ biến nhất khiến việc học của trẻ đứt sớm. Phụ huynh mong thấy kết quả đo được, trong khi ở giai đoạn đầu thứ đáng quan sát lại là thái độ. Một đứa trẻ mong tới giờ học sẽ tích lũy đều đặn trong nhiều năm; một đứa trẻ sợ giờ học có thể nhớ được nhiều từ trong ba tháng rồi bỏ hẳn và mang theo cảm giác khó chịu với ngôn ngữ đó rất lâu. Vì vậy ở giai đoạn đầu, câu hỏi nên hỏi sau mỗi buổi không phải hôm nay con học được gì, mà là hôm nay con có vui không và con thích phần nào nhất.
Khi nào nên chờ thêm
Bắt đầu sớm không phải luôn luôn là lựa chọn đúng. Có vài tình huống mà việc chờ thêm vài tháng lại tốt hơn nhiều. Thứ nhất, khi trẻ đang gặp khó khăn rõ rệt với tiếng mẹ đẻ — lúc đó nền ngôn ngữ chính cần được củng cố trước, và nếu bạn lo lắng về điều này thì nên trao đổi với người có chuyên môn thay vì tự phán đoán. Thứ hai, khi lịch của trẻ đã kín và việc thêm một buổi học nữa đồng nghĩa với cắt giờ chơi hoặc giờ ngủ. Thứ ba, khi bản thân trẻ đang phản ứng tiêu cực với việc học nói chung, chẳng hạn vừa trải qua một giai đoạn căng thẳng ở trường. Trong cả ba trường hợp, chờ thêm một thời gian rồi bắt đầu với tâm thế tốt sẽ cho kết quả xa hơn nhiều so với ép bắt đầu đúng hạn.
Sai lầm thường gặp
- So sánh con với con nhà khác rồi tăng cường độ. Áp lực làm hỏng đúng thứ quý nhất ở giai đoạn này là sự thích thú.
- Kỳ vọng trẻ nói được câu hoàn chỉnh sau vài tháng, trong khi giai đoạn tiếp nhận thầm lặng là bình thường.
- Cắt giờ chơi hoặc giờ ngủ để nhét thêm buổi học, đổi lấy sự mệt mỏi kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Học hai ngoại ngữ cùng lúc có làm trẻ rối không?
Trẻ tiếp xúc nhiều ngôn ngữ là chuyện phổ biến ở rất nhiều nơi trên thế giới và nhìn chung trẻ xoay xở được. Điều cần lưu ý là mỗi ngôn ngữ đều cần lượng tiếp xúc đủ và đều; chia quá mỏng thì không ngôn ngữ nào đạt tới mức dùng được. Nếu bạn có lo lắng cụ thể về phát triển ngôn ngữ của con, hãy trao đổi với người có chuyên môn.
Buổi học cho trẻ nên dài bao lâu?
Ngắn hơn nhiều so với người lớn, và ngắn dần theo chiều tuổi nhỏ. Nguyên tắc thực dụng: dừng khi trẻ còn đang thích, đừng đợi tới lúc trẻ chán. Buổi kết thúc lúc trẻ còn vui sẽ khiến buổi sau dễ bắt đầu.
Con không chịu nói dù đã học vài tháng thì sao?
Giai đoạn chỉ nghe mà chưa nói là bình thường và có thể kéo dài. Hãy quan sát xem trẻ có phản ứng đúng khi nghe không — nếu có thì việc tiếp nhận vẫn đang diễn ra. Điều cần tránh là ép trẻ nói trước mặt người khác, vì áp lực đó thường kéo dài giai đoạn im lặng thêm.
Phụ huynh không biết ngoại ngữ thì có đồng hành được không?
Được, và vai trò của bạn không phải là dạy. Bạn tạo môi trường: giữ lịch đều, cùng con nghe bài hát, hỏi con hôm nay học gì và để con làm thầy dạy lại bạn. Việc trẻ giải thích lại cho người lớn là một trong những cách củng cố hiệu quả nhất.